Nafaka Nasıl Hesaplanır? (Tedbir, Yoksulluk, İştirak)

"Nafaka ne kadar çıkar?" diye soruyorsunuz ama net bir rakam bekliyorsanız baştan söyleyeyim: nafakanın sabit bir formülü yok. İnternette gördüğünüz "nafaka hesaplama motorları" size ancak kaba bir fikir verir. Gerçek miktarı hâkim, dosyadaki gelir ve ihtiyaçlara bakarak takdir eder. Aşağıda üç ayrı nafaka türünü ve hâkimin neye göre karar verdiğini anlatıyorum — çünkü hangi nafakadan bahsettiğinizi bilmeden rakam konuşmak yanıltıcı.

Önce türü ayırın: üç ayrı nafaka var

İnsanlar "nafaka" deyip hepsini karıştırıyor. Oysa üçü farklı amaçla, farklı zamanda ödeniyor:

• Tedbir nafakası: Dava sürerken ödenir (TMK m. 169). Boşanma davası açıldığı andan karar kesinleşene kadar, maddi durumu zayıf eşin ve çocuğun geçimi için hâkim geçici olarak bağlar. Kusur burada aranmaz.
• Yoksulluk nafakası: Boşanma sonrası ödenir (TMK m. 175). Boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek ve kusuru diğerinden daha ağır olmayan eşe verilir. Süresiz hükmedilebilir.
• İştirak nafakası: Çocuk için ödenir (TMK m. 182). Velayeti almayan taraf, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine katkı olarak öder. Çocuk ergin olana, eğitim sürüyorsa eğitimi bitene kadar devam eder.

Bu ayrım pratikte çok önemli: tedbir nafakası dava dilekçesinde en baştan istenmezse aylarca açıkta kalabilirsiniz.

Hâkim neye bakarak miktarı belirliyor?

Kanun tek bir sayı vermez; hâkim hakkaniyete göre takdir eder (TMK m. 4). Baktığı başlıca ölçütler:

• Ödeyecek eşin geliri ve mal varlığı (maaş, kira geliri, işi)
• Nafaka isteyenin ihtiyaçları ve varsa geliri
• Çocuğun yaşı, eğitim durumu ve giderleri
• Tarafların yaşam standardı (evlilik boyunca alışılmış düzen)
• Ödeyecek eşin ödeme gücü — kendini de geçindirebilmeli

Yani 50.000 TL geliri olan biriyle asgari ücretli birinin ödeyeceği nafaka aynı olmaz. Aynı şekilde bir çocukla üç çocuğun iştirak nafakası da farklıdır. Rakam, dosyanın kendisinden çıkar.

Çalışan eş nafaka alır mı?

Sık sorulan bir soru. Yoksulluk nafakasında ölçüt "hiç geliri olmaması" değil, boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olması. Eşin bir işi ve geliri olsa bile, bu gelir onu yoksulluktan kurtarmaya yetmiyorsa nafaka gündeme gelebilir. Kusur da önemli: kusuru diğer eşten daha ağır olan taraf yoksulluk nafakası alamaz.

Nafaka miktarı sonradan değişir mi?

Evet, nafaka taş gibi sabit değildir:

• Otomatik artış: Kararda ya da anlaşmalı boşanma protokolünde artış öngörülmüşse (çoğunlukla TÜFE oranında), her yıl kendiliğinden artar.
• Artırma davası: Öngörülmediyse ve koşullar değiştiyse (çocuğun giderleri arttı, ödeyenin geliri yükseldi), nafakanın artırılması için dava açılır.
• Azaltma / kaldırma davası: Ödeyenin durumu kötüleşir ya da alan eş yeniden evlenir, düzenli gelire kavuşursa, nafakanın azaltılması veya kaldırılması istenebilir.

İnternetteki "hesaplama motorları" ne kadar güvenilir?

Kaba bir fikir verir, o kadar. Gerçek miktar; gelir belgeleri, çocuğun giderleri, kusur durumu ve hâkimin takdiriyle şekillenir. Bir müvekkilime "motorda şu çıktı" diye kesin bütçe yaptıran, sonra mahkemede bambaşka bir rakamla karşılaşan çok oldu. Rakama değil, dosyanızın gerçeğine bakın.

İştirak nafakası: kime, ne zamana kadar?

Çocuk için ödenen iştirak nafakasını velayeti almayan taraf öder; velayeti alan eş de fiilen katkı sunmuş sayılır. Ne zamana kadar? Çocuk ergin olana (18 yaş) kadar; ergin olduktan sonra da eğitimi sürüyorsa, eğitimi bitene kadar devam edebilir. Çocuğun yaşı büyüdükçe (okul, kurs, sağlık giderleri arttıkça) nafakanın artırılması istenebilir.

Nafaka ödenmezse ne olur?

Bu, benim icra tarafımla birleşen kısım. Nafaka bir mahkeme kararıysa ve ödenmiyorsa, alacaklı icra takibi başlatabilir; borçlunun maaşına, banka hesabına haciz konabilir. Dahası, birikmiş nafakayı ödemeyen borçlu için tazyik hapsi gündeme gelebilir (İİK m. 344) — yani nafaka ödememek, sıradan bir borç gibi değil, hapisle sonuçlanabilen bir yükümlülüktür. Bu yüzden nafaka kararı elinizde varsa ve karşı taraf ödemiyorsa beklemeyin; icra yoluyla tahsil hem hızlı hem caydırıcıdır.

En sık yapılan hatalar

• Türleri karıştırmak. Tedbir, yoksulluk ve iştirak nafakası farklı; talebi doğru yapmak gerekir.
• Tedbir nafakasını baştan istememek. Dava dilekçesinde talep edilmezse gecikir.
• Geliri belgelememek. Ödeyenin gerçek gelirini ortaya koyan belgeler miktarı belirler.
• "Motor"a güvenip beklenti kurmak. Kesin rakam dosyadan çıkar.

Sık sorulan sorular

Nafakanın sabit formülü var mı? Hayır; hâkim gelir, ihtiyaç ve hakkaniyete göre takdir eder.

Yoksulluk nafakası ne kadar sürer? Süresiz hükmedilebilir; koşullar değişirse kaldırılması/azaltılması istenebilir.

Çalışan eş alabilir mi? Geliri yoksulluğu önlemeye yetmiyorsa ve kusuru daha ağır değilse alabilir.

Ne yapmalısınız?

Nafakada sonuç, ortaya koyduğunuz gelir ve ihtiyaç tablosuyla belirlenir. Hangi nafaka türünü talep edeceğinizi, tedbir nafakasını nasıl baştan isteyeceğinizi ve elinizdeki belgelerin miktara etkisini birlikte konuşalım.

Arayın: 0534 598 49 25

Yasal not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilir.