Tenkis Davası ve Saklı Pay: Mirastaki Hakkınızı Koruyun

Anneniz ya da babanız, sağlığında malının büyük kısmını bir vasiyetle ya da bağışla başkasına bıraktı; size neredeyse hiçbir şey kalmadı. "Kendi malı, istediğini yapar" diye düşünüp vazgeçmeyin. Kanun, en yakın mirasçıların payını bir dereceye kadar korur; buna saklı pay denir. Ve bu pay ihlal edildiyse tenkis davasıyla geri istenir. Aşağıda kimlerin saklı payı olduğunu ve bu hakkı nasıl kullanacağınızı anlatıyorum.

Saklı pay nedir?

Miras bırakan, malının tamamını dilediği gibi dağıtamaz. Kanun, en yakın mirasçılara dokunulamaz bir asgari pay tanır; işte bu saklı paydır. Miras bırakan vasiyet ya da bağışla bu payı aşan bir tasarruf yaparsa, aşan kısım geri alınabilir. Yani "kendi malı" olsa bile, saklı pay sahiplerinin hakkını yok edemez.

Kimlerin saklı payı vardır?

Saklı paylı mirasçılar sınırlıdır:

• Altsoy (çocuklar, onların çocukları),
• Anne ve baba,
• Sağ kalan eş.

Önemli bir not: 2007'deki değişiklikten sonra kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır. Yani miras bırakanın kardeşi artık saklı pay iddiasında bulunamaz. Saklı pay oranları mirasçının konumuna göre değişir; örneğin çocukların saklı payı, yasal miras paylarının belirli bir oranıdır ve eşin durumu ayrıca düzenlenmiştir.

Tenkis davası ne yapar?

Tenkis davası, saklı payı aşan tasarrufların yasal sınıra indirilmesini sağlar. Dikkat: işlem tümden geçersiz sayılmaz; geçerli kabul edilir ama saklı payınızı ihlal eden kısmı "tenkis edilir", yani kesilip size döndürülür. Örneğin miras bırakan tüm malını bir kişiye vasiyet ettiyse, sizin saklı payınıza denk gelen kısım o kişiden alınıp size verilir.

Muris muvazaasından farkı

Bu iki dava sürekli karıştırılıyor; farkı davanın kaderini belirler:

• Tenkis davası: İşlem geçerlidir; sadece saklı payı aşan kısım indirilir. Yalnızca saklı paylı mirasçılar açabilir. Süresi kısadır (1 yıl).
• Muris muvazaası: İşlem baştan geçersizdir (gizli bağışın satış gibi gösterilmesi). Saklı paylı olsun olmasın tüm mirasçılar açabilir. Kural olarak zamanaşımına tabi değildir.

Hangisinin durumunuza uyduğu, miras bırakanın yaptığı işlemin gerçek niteliğine bağlıdır.

En kritik nokta: 1 yıllık süre

Tenkis davasını, saklı payınızın ihlal edildiğini öğrendiğiniz tarihten itibaren 1 yıl içinde açmanız gerekir. Her hâlde, vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren 10 yıllık bir üst süre de işler. Bu süreleri kaçırmak, çoğu zaman hakkın tümden kaybı demektir; o yüzden vasiyeti ya da bağışı öğrenince beklemeyin.

Ne, hangi sırayla tenkis edilir?

Miras bırakan birden çok kazandırma yaptıysa (hem vasiyet hem sağlığında bağış), hepsi aynı anda değil, kanuni bir sıraya göre indirilir (TMK m. 570). Kural olarak önce ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetnameyle yapılanlar) tenkis edilir. Bu, saklı payı karşılamaya yetmezse, sıra sağlararası kazandırmalara (sağlığında yapılan bağışlara) gelir; bunlar da en yeni tarihliden en eskiye doğru indirilir. Yani en son yapılan bağış ilk sırada tenkis edilir. Bu sıralamayı bilmek, hangi kazandırmaya karşı ne kadar hak talep edebileceğinizi gösterir — dava dilekçesi bu hesaba göre kurulur.

En sık yapılan hatalar

• "Kendi malı, yapacak bir şey yok" sanmak. Saklı pay korunur.
• 1 yıllık süreyi kaçırmak. En yaygın hak kaybı.
• Tenkis ile muvazaayı karıştırmak. Yanlış dava sonucu değiştirir.
• Kardeş olarak saklı pay beklemek. 2007'den beri kardeşin saklı payı yok.

Sık sorulan sorular

Saklı pay nedir? Miras bırakanın ihlal edemeyeceği, kanunla korunan asgari miras payı.

Kimin saklı payı var? Altsoy, anne-baba ve sağ kalan eş (kardeşler hariç).

Süre kaç yıl? İhlali öğrenmeden 1 yıl; üst sınır 10 yıl.

Ne yapmalısınız?

Miras bırakanın vasiyet ya da bağışla saklı payınızı yok saydığını düşünüyorsanız, hakkınız çoğu zaman geri kazanılabilir — ama süre kısa. Vasiyetnameyi ya da devir belgelerini birlikte inceleyip saklı payınızın ihlal edilip edilmediğini ve tenkis mi muvazaa mı, doğru davayı belirleyelim.

Arayın: 0534 598 49 25

Yasal not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır, hukuki görüş yerine geçmez. Her dosya kendi koşullarına göre değerlendirilir.